Afgelopen zaterdag kopte de Volkskrant “SP in peiling grootste partij, PVV verliest weer.” De Partij van Roemer is in de laatste peiling van Maurice de Hond de grootste partij van Nederland. In de woorden van De Pers (23 januari 2012) “Emile is the hottest thing in town.” In totaal berichten de Volkskrant, NRC Handelsblad, De Telegraaf, Trouw en Algemeen Dagblad) in 12 artikelen over deze peiling. Waar in 2000 in totaal 25 artikelen werden gewijd aan nieuws over peilingen zien we dat dit aantal in 2011 is opgelopen tot 112. De vraag rijst wat deze toename betekent, zowel voor de partijen die in de strijd verwikkeld zijn, als voor de nieuwsconsument. Welke partij kan profiteren van deze toenemende media-aandacht voor peilingen en in hoeverre is deze vorm van berichtgeving zinvol voor de burger om tot een weloverwogen oordeel te komen om haar democratisch recht, het kiezen van de volksvertegenwoordiging, uit te oefenen?
Zonder twijfel is Geert Wilders één van de meest spraakmakende politici in de Nederlandse politiek. Afgelopen weekend liet hij weer van zich horen door te reageren op de kersttoespraak van de koningin. Wilders vroeg zich via Twitter af of de koningin lid zou zijn van Groenlinks. Aanleiding was de bezorgdheid over het milieu en geldzucht in de samenleving (de Volkskrant, 25–12-2011). Wilders laat via Twitter regelmatig weten hoe hij over relevante thema’s denkt, al verzendt hij geen grote hoeveelheden tweets. Bovendien reageert hij niet op andere gebruikers van Twitter en volgt hij niemand. Het is éénrichtingsverkeer voor de PVV-leider: Een vorm van politiek 2.0 als nieuwe strategie voor de PVV leider.
En de winnaar is….Mark Rutte!
Het zal niet verbazen dat de premier ook het vaakst werd genoemd in de media, maar vorig jaar was dat anders. Destijd won Rutte de verkiezingen, werd hij premier, maar was het toch Geert Wilders die het vaakst genoemd werd in de media. Dit jaar staat Wilders op de tweede plek, maar zijn er weer andere verrassingen. Zo haalde Jolande Sap vaker het nieuws dan haar oppositiecollega’s Emile Roemer en Alexander Pechtold, zien we staatssecretaris Halbe Zijlstra vaker terug dan zijn eigen minister Marja van Bijsterveldt en was Ronald Plasterk het meest genoemde ‘normale’ Kamerlid.
Nieuws kent verschillende terugkerende fenomenen in een jaar, beginnend op 1 januari: ‘Enkele incidenten tijdens een verder rustig verlopen oudejaarsavond’. In april Koninginnedag en de vraag: ‘Hoe gaat het met het openbaar vervoer?’ Dan zijn er 4 en 5 mei, Prinsjesdag en in november en begin december Sinterklaas. Van alle logistieke problemen wordt verslag gedaan door het Sinterklaasjournaal en de overige media houden zich bezig met de vraag of Zwarte Piet eigenlijk nog wel kan.
De afgelopen week waren de media gevuld met Mauro. Hij werd het gezicht voor de al-leenstaande minderjarige asielzoekers (ama’s) in Nederland. De organisatie Defence for Children, die zich inzet voor de rechten van het kind, heeft hierbij actief de media gezocht om aandacht te vragen voor Mauro. Op deze manier probeerde zij de beslissing van Minister Leers te beïnvloeden. CDA Kamerlid Mirjam Sterk vroeg zich op Twitter af of dat wel een verstandige strategie is. Zij stelt dat er waarschijnlijk meer mogelijk was geweest zonder de media-aandacht. Defence for Children spreekt dit tegen. Volgens woordvoerdster Carla van Os is een mediacampagne het uiterste middel dat de organi-satie inzet, als de andere lobbymogelijkheden zijn uitgeput. Hoe dit ook zij, de media-aandacht is gelukt; Mauro werd een week lang “Talk of the Town” in Nederland. In totaal publiceerde de Nederlandse dagbladen van 26 oktober tot en met 3 november ruim tweehonderd artikelen dan wel items in televisieprogramma’s over de zaak Mauro. In dit rapport gaan we in op de aandacht voor Mauro in de Nederlandse media.
Rechtszaken live uitzenden is een slecht idee. In de sociale media hebben burgerjournalisten hun oordeel al gauw geveld.
Dit artikel is op 26 oktober 2011 verschenen in NRC Handelsblad en is geschreven door Nel Ruigrok en Bernadette Kester.
Volgens de commissie-Van Rooy, die de zaak-Wilders heeft geëvalueerd, is meer openheid nodig om het gezag van de rechtspraak te waarborgen. Een manier om openheid te geven, zo stelt de commissie, is het toestaan van tv-camera’s in de rechtszaal. Zij pleit zelfs voor een landelijk themakanaal waarop rechtszaken live zijn te volgen (NRC Handelsblad, 25 oktober).
Het is een misvatting te denken dat camera’s in de rechtszaal het gezag van de rechtspraak kunnen waarborgen. Hier wordt geen rekening gehouden met (semi)journalisten die de rechtszaak al twitterend becommentariëren. Vaak is nog voordat de rechtszaak aanvangt het oordeel al geveld op de sociale netwerken. Vooral burgerjournalisten en bezoekers van social media hebben weinig oog voor het wettelijke kader waarbinnen de rechtspraak geschiedt, blijkt uit onderzoek van de Nederlandse Nieuwsmonitor en de afdeling communicatie en media van de Erasmus Universiteit.
Openbaarheid en transparantie van rechtspraak zijn belangrijke beginselen van de rechtsstaat. Het zonder meer uitzenden van processen is niet echter toereikend. Ten eerste is het moeilijk om de privacy te garanderen als zittingen integraal worden uitgezonden en verdachten en slachtoffers duidelijk in beeld komen. Ook is het moeilijk om een rechtszaak te volgen zonder kennis van zaken en context. Verkeerd geïnterpreteerde informatie is mogelijk nog schadelijker dan te weinig informatie. Een camera registreert, maar geeft geen commentaar of uitleg.
Bovendien is het middel ontoereikend. Vooral voor aanvang van een spraakmakend proces bestaat veel behoefte is aan informatie. In een strafzaak kan tussen delict, arrestatie en inhoudelijke behandeling veel tijd zitten, en juist in die tijd draait de geruchtenmachine op volle toeren. Op sociale media wordt het een sport naam, toenaam, foto en adres van verdachten te vinden. De advocaat zit al aan tafel bij Pauw & Witteman. Een officiële reactie vanuit de rechtspraak blijft meestal uit. Hierdoor staat de rechtspraak meteen op achterstand. Als de gerechten op dit moment het publiek van de nodige juridische informatie zouden voorzien, zou meer begrip ontstaan voor de positie van rechters en dus voor de rechtspraak.
Wellicht kan een proactieve houding burgers ervan doordringen dat zij allen slachtoffer kunnen worden van trial by media. Het is de rechter die moet oordelen. Een onafhankelijke rechtspraak is in ieders belang. Dat rechters steun zouden moeten zoeken bij de journalistiek, zoals de commissie voorstelt, gaat voorbij aan het feit dat beide partijen verschillende rollen vervullen. Zij staan eerder tegenover dan naast elkaar. Wel is het van belang dat ook de journalistiek zich rekenschap geeft van de mogelijke gevolgen van haar berichtgeving.
Nel Ruigrok is hoofd onderzoek van de Nederlandse Nieuwsmonitor. Bernadette Kester is universitair docent communicatie en media aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
In dit rapport wordt de Persrichtlijn 2008 geëvalueerd in de context van veranderingen in samenleving en journalistiek. De Persrichtlijn 2008 is een geactualiseerde versie van de eerste persrichtlijn, die in 2003 werd geïntroduceerd. De richtlijn is bedoeld om gerechten en journalisten duidelijkheid te verschaffen over wat zij van elkaar mogen verwachten en op zo voorwaarden te scheppen voor openbaarheid van rechtspraak. De media kunnen dan hun informatieve en controlerende functie zo optimaal mogelijk vervullen. De geactualiseerde versie van de Persrichtlijn 2003 kent twee duidelijke veranderingen.
• De Persrichtlijn 2008 biedt verslaggevers meer mogelijkheden om hun informatiefunctie te vervullen: de rollijsten worden gratis beschikbaar gesteld en het beleid ten aanzien van audiovisuele opnamen is verruimd.
• Vertegenwoordigers van de media krijgen meer inzicht in de belangenafweging als de rechter van de richtlijn afwijkt.
Een persrichtlijn functioneert niet in een maatschappelijk vacuüm. De Raad voor de rechtspraak achtte het daarom van belang dat de evaluatie niet alleen praktische knelpunten in de dagelijkse omgang tussen (pers)rechters, communicatieadviseurs en journalisten zou blootleggen. De onderzoekers zouden ook een poging moeten doen om in het licht van maatschappelijke ontwikkelingen eventueel dieper liggende knelpunten in de verhouding tussen openbaarheid, rechtspraak en media te inventariseren. Om dit te realiseren bestaat het onderzoek uit drie deelstudies. Naast een enquête over de praktische werking van de Persrichtlijn, gehouden onder zowel medewerkers bij de gerechten – communicatieadviseurs en (pers)rechters – als journalisten, is een inhoudsanalyse uitgevoerd van de verslaggeving over drie rechtszaken die veel (media)aandacht hebben getrokken. Deze analyse geeft inzicht in de mate waarin de openbaarheid van de rechtspraak – en dan specifiek de gerechtelijke afdoening – terugkomt in de berichtgeving. Deze twee empirische studies worden voorafgegaan door een literatuurstudie. Dit overzicht geeft het bredere kader weer waarin de Persrichtlijn functioneert.
Rita Verdonk vertrekt uit de politiek. Haar snelle opkomst en ondergang gecombineerd haar sterke profilering in de media en haar kritiek op het Nederlandse journaille vormden de aanleiding voor onderzoek van de Nederlandse Nieuwsmonitor.
Na haar verlies bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen Rita Verdonk in de Volkskrant van 12 juni 2010: “het is aan de media te wijten dat Trots op Nederland geen plekje in de Tweede Kamer heeft gekregen.” Volgens Verdonk leven we in een ‘mediadictatuur’: “De media bepalen welke partij interessant is voor de kiezer en welke niet. Als nieuwe partij kom je gewoonweg niet aan de bak,” Zo stelt de partijleider van Trots. Deze uitspraken lijken die van een slecht verliezer. Kijkend naar de aandacht in de betaalde en gratis landelijke dagbladen voor Verdonk en Trots (op Nederland) sinds haar breuk met de VVD doemt een heel ander beeld op. Niet een gebrek aan media-aandacht maar interne strubbelingen en een krachtig optreden van Wilders hebben de partij van Verdonk de das om gedaan.
>> Lees hier het opiniestuk
>> Lees uitgebreide rapportage
Vier jaar geleden was Rita Verdonk nog in een (media)strijd verwikkeld met Mark Rutte. Eerst om het lijsttrekkersschap, daarna om het (echte) partijleiderschap.
>> Lees hier het rapport: Rutte versus Verdonk
Het optreden van Verdonk in 2006 maakte haar tot nieuwspersoon van dat jaar. Zij werd het meest genoemd in de landelijke dagbladen. Alleen in het AD en in De Telegraaf moest zij Marco van Basten voor laten gaan.
de Volkskrant, NRC Handelsblad en De Telegraaf berichten weinig over het vluchtelingenprobleem en achterliggende oorzaken van het Israëlisch-Palestijns conflict. Ook is er soms sprake van bevoordeling van een van de partijen. Dit is meestal Israël. De bevoordeling verschilt per dagblad en over tijd en is daarmee niet structureel te noemen. Dit blijkt uit onderzoek van de Nederlandse Nieuwsmonitor in samenwerking met studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Vandaag staan we misschien wel aan de vooravond van de erkenning van een onafhankelijke Palestijnse staat. Op 23 september 2011 vragen de Palestijnen erkenning bij de Verenigde Naties (VN). De afgelopen maanden hebben de vier Nederlandse dagbladen die in dit rapport centraal staan 29 artikelen gepubliceerd over de aanvraag. De Verenigde Staten hebben volgens De Volkskrant (10 september jl.) de Palestijnen opgeroepen de erkenningsplannen in te trekken en zeiden een deel van de financiële hulp te bevriezen als toch doorgezet wordt. Politiek Den Haag heeft al laten weten negatief te staan tegenover het eenzijdig uitroepen van Palestina (Trouw, 28 juni jl.). In het langlopende conflict tussen Israël en de Palestijnen wisselt de media-aandacht continu. De komende tijd zal de situatie in het gebied de gemoederen weer bezighouden. Ook in ons land zullen journalisten zich verdiepen in de situatie. Belangrijk, want media zijn juist bij buitenlandse gebeurtenissen één van de belangrijkste informatiebronnen voor het Nederlands publiek. Hoe media het afgelopen decennia zijn omgegaan met de gebeurtenissen in het Israëlisch-Palestijns conflict staat centraal in dit rapport.
“De burger behoort zijn vertegenwoordigers en leiders kritisch te volgen, maar hij moet ook ruimte geven, opdat de gekozen leiders niet uitsluitend naar de waan van de dag regeren. Hoe dichter we erop zitten, hoe middelmatiger en kortzichtiger het bestuur”, aldus columniste Nelleke Noordervliet in Trouw, 8 januari 2011.
Ieder jaar komt het debat weer terug: in hoeverre laten politici zich leiden door de ‘waan van de dag’. Maar wat is dat eigenlijk: de waan van de dag? En hoe is dat te meten?
Een indicatie voor de waan van de dag zou zijn dat Kamerleden hun schriftelijke vragen en masse baseren op berichten in de media. In dit rapport gaan we dit bekijken. Hierbij staan de volgende vragen centraal: welke Kamerleden zijn het meest actief wat betreft het ambachtelijke Kamerwerk en welk Kamerlid krijgt de meeste media-aandacht? Ten slotte gaan we in op de wisselwerking tussen media en politiek. Zijn er partijen die vaak uit dezelfde krant inspiratie voor Kamervragen halen en berichten sommige kranten meer over Kamervragen van dezelfde partij?
De Partij voor de Dieren is er voor de dieren en de Partij van de Arbeid voor werkgelegenheid en GroenLinks vindt het milieu belangrijk. Beginnend bij de naam proberen politieke partijen bij kiezers associaties met bepaalde thema’s op te wekken en zo onderwerpen naar zich toe te trekken. Partijen willen zoveel mogelijk aandacht met issues die zijn belangrijk vinden, en nog liever onderwerpen die voor kiezers belangrijk zijn. Maar van wie is welk onderwerp? Welke onderwerpen zijn van de traditioneel grote partijen en welke onderwerpen zijn gekaapt door one-issuepartijen?
De berichtgeving rondom de uitbraak van de Mexicaanse griep in het voorjaar van 2009 was intensief en verontrustend: de Mexicaanse griep zou zich kunnen ontwikkelen tot een gevaarlijke pandemie met veel (dodelijke) slachtoffers, ook in Nederland. Vergelijkingen met de Spaanse Griep en dagenlang nieuws over de wereldwijde verspreiding van het virus versterkten dat beeld. Hoewel de epidemie in Nederland een mild verloop had, was de berichtgeving ook in het najaar van 2009 toen enkele kinderen overleden aan de griep sterk verontrustend.
Lees hier het hele onderzoek naar de berichtgeving over de Mexicaanse griep
In de berichtgeving in kranten en op televisie wordt de Servische oud-generaal Ratko Mladic vaak beschuldigd van ‘etnisch zuiveren’. ‘Mladic, het ‘gezicht’ van etnische zuivering’, kopte De Telegraaf donderdag nog. Waar komt deze term vandaan en wat wordt eronder verstaan in het internationale recht?
In dit artikel gaan we in op de invloed van de media op het gebruik van deze term, niet alleen in de berichtgeving, maar ook op het politieke toneel en op het gebied van het internationale recht.
Dit artikel is verschenen in NRC Next op 31 mei 2011.
Lees hier het hele onderzoek naar de term etnisch zuiveren
De term etnisch zuiveren komt sinds de oorlog in Bosnië in de jaren 90 steeds terug en tijdens die oorlog nam het gebruik van het begrip zelfs explosief toe. Werd ‘etnische zuiveren’ in juli 1992 nog vier keer gebruikt in de Volkskrant, NRC Handelsblad, Trouw en De Telegraaf samen, een half jaar later was dit al 122 keer.
De term raakte vijf jaar na de oorlog zo ingeburgerd dat het Noordhollands Dagblad in 2000 kopte: ‘Blaskic: 45 jaar voor Etnische Zuiveringen’. Terwijl dit begrip in geen enkel statuut van welk internationaal gerechtshof dan ook staat omschreven.
Etnisch zuiveren is dan ook geen officieel begrip. Het is een militaire term, door journalisten geintroduceerd om de oorlog in Bosnie te karakteriseren.
Tijdens de oorlog in Bosnië omarmden journalisten de term om duiding te geven aan de verschrikkingen, die het publiek zag via beelden over het kamp Omarska. De uitgemergelde man achter het prikkeldraad riep herinneringen op aan de Tweede Wereldoorlog.
‘Belsen 92’ kopte de Daily Mail op 8 augustus 1992. Een vergelijking met de verschrikkingen van de Holocaust inclusief concentratiekampen en genocide leek geboren. Maar dit ging de journalisten te ver. Onder journalisten leefde sterk het idee dat de situatie, hoe erg ook, niet kon worden vergeleken met de Holocaust. De introductie van de term ‘etnisch zuiveren’ bracht uitkomst.
Deze term – een letterlijke vertaling uit het Servisch Kroatisch van de militaire term ‘etnicko ciscenje’ – werd en masse gebruikt. De maanden voorafgaand aan de zomer van 1992 zien we de term slechts sporadisch terugkomen in de internationale pers. De maanden en jaren erna wordt de term veelvuldig gebruikt bij de beschrijving van het conflict in Bosnië, ook door Nederlandse politici. Zo gebruikt toenmalig minister van Buitenlandse Zaken, Van den Broek, de term in zijn toespraak tijdens de vredesconferentie in Londen eind augustus 1992 om de misdaden van de Serviërs te beschrijven om vervolgens te pleiten voor militair ingrijpen.
De invloed van de media gaat verder. De VN nemen de term in augustus 1992 over en gebruiken het regelmatig in de officiële documenten. Met als hoogtepunt februari 1993, wanneer het besluit valt om het Joegoslaviëtribunaal op te zetten. Binnen het internationaal recht voert de discussie voort of er bij etnisch zuiveren sprake is van een aparte misdaad, van genocide of van misdaden tegen de menselijkheid.
Aan Mladic zal deze discussie niet zijn besteed. Hij werd door de openbaar aanklager van het Joegoslaviëtribunaal in de eerste aanklacht van juli 1995 al aangeklaagd voor genocide. Binnen enkele dagen zal hij naar het tribunaal in Den Haag worden gebracht.
De campagne van de Provinciale Statenverkiezingen was inhoudelijker dan de verkiezingscampagne van juni 2010. Het ging in het verkiezingsnieuws meer over thema’s dan personen. Het nieuws was wel opvallend nationaal in plaats van provinciaal, met vooral kopstukken uit Den Haag. De strijd tussen oppositie en regering om een meerderheid in de Eerste Kamer was veel meer aanwezig dan de regionale campagne.
Rutte waarschuwt voor Belgische toestanden”, kopte De Pers op 18 februari 2011. Mark Rutte zette met die opmerking de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen op scherp. Door het beeld te scheppen dat Nederland onregeerbaar zou worden als het kabinet samen met de gedoogpartner geen meerderheid in de Eerste Kamer zou krijgen, probeerde hij zetels binnen te halen voor de coalitie VVD-CDA en PVV.
Nu de stemmen zijn geteld , de verhoudingen in de provincies duidelijk zijn en er druk gelobbyd wordt om de zetelverdeling in de Eerste Kamer vallen twee zaken op: 1) de opkomst voor de Provinciale Statenverkiezingen lag uitzonderlijk hoog en 2) in vergelijking met de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 veranderde er weinig. De Nederlandse kiezer lijkt massaal en stabiel in haar verdeeldheid. Maar hoe was dat in het nieuws in aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen? Leek de campagneberichtgeving op die van de campagne voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen? Was het een keiharde, messcherpe campagne omdat ‘Belgische toestanden’ op het spel stonden? En kwamen de provincies er nog aan te pas in het nieuws of ging het alleen maar over de verhoudingen in Den Haag?
Afbeelding afkomstig van westonline.nl
NRC Handelsblad is de krant met de meeste aandacht voor de rechtspraak in Nederland en beschrijft deze op de meest gebalanceerde toon van alle dagbladen. De krant wordt gevolgd door het gratis dagblad De Pers die op dit punt haar missie, een gratis dagblad met het niveau van een ‘kwaliteitskrant’ lijkt waar te maken.
Dit blijkt uit onderzoek van de Nederlandse Nieuwsmonitor dat deze week verschijnt in Rechtstreeks,een periodiek van de Raad voor de rechtspraak. In het onderzoek is de berichtgeving over de rechtspraak in 2010 uit de landelijke dagbladen de Volkskrant, NRC Handelsblad, Trouw, De Telegraaf en de gratis dagbladen Sp!ts, Metro en De Pers onder de loep genomen.
Vorige maand onthulden twee tijdschriften foto’s van Amerikaanse militairen die voor de lol burgers doodden. Maar groot rumoer bleef uit. Zijn we onthullingsmoe?
Dit artikel verscheen op 12 april 2011 in NRC Next en is geschreven door Arjen van Veelen
Op Valentijnsdag vorig jaar logt de 21-jarige Adam Winfield in op Facebook om te chatten met zijn vader in Florida. Winfield is een Amerikaanse militair, gelegerd in de buurt van Kandahar. Hij moet iets kwijt. “Er zijn mensen in mijn peloton”, schrijft hij aan zijn vader, “die zijn weggekomen met moord”. En vervolgens vertelt hij, aldus Der Spiegel, hoe soldaten voor de lol een boerenjongen neerschoten. “Er zijn hier geen goede mensen meer over.”
De moord is de eerste uit een serie gruweldaden van een peloton dat zichzelf omdoopte tot het ‘Kill Team’. Ook de jonge Winfield, die eerst aarzelde, zal uiteindelijk aan de gruweldaden meedoen. Het is een geschiedenis vol weerzinwekkende details. De jonge militairen bewaarden pinken en tanden van hun slachtoffers als trofeeen, bijvoorbeeld. En ze fotografeerden hun excessen alsof het feestjes waren, geen misdaden.
Vooral voor die foto’s was het Pentagon bang, toen de zaak vorig jaar aan het licht kwam. Dit zou een grotere bom zijn dan de martelbeelden uit Abu Ghraib. Het leger begon dus een zoekactie om alle foto’s te bemachtigden. Dat lukte, zo leek het.
Tot eind vorige maand, toen Der Spiegel drie van in totaal 4.000 beelden publiceerde. Op een van die foto’s zie je de dode boerenjongen. Hij ligt half naakt in het stof. Een soldaat lacht naar de camera, terwijl hij de jongen aan zijn haar optilt. Als een jager met een hertje.
Kort daarna publiceerde ook het Amerikaanse muziektijdschrift Rolling Stone foto’s en video’s van het Kill Team. De site waarschuwt, voordat je verder kunt klikken, voor ‘EXTREMELY GRAPHIC AND DISTURBING IMAGES’ – geen woord te veel.
Toch bleef een nieuw ‘Abu Ghraib’ uit. In Nederland verschenen slechts enkele krantenberichtjes (zie de grafiek). En in Amerika, waar in 2004 nog een debat losbarstte over foto’s die minder heftig waren, bleef het ook relatief stil. “Media negeren nieuwe oorlogsmisdaden”, schreef NRC Handelsblad. Het leek wel op een perfecte film, die op mysterieuze wijze was geflopt. Zijn we in het Westen simpelweg onthullingsmoe?
Dat kranten al volstonden over Japan en Libie, verklaart niet alles. Als dit even erg als Abu Ghraib was, dan zou er een gaatje op de voorpagina gevonden zijn. Bovendien kun je de redenering omdraaien: juist in een maand dat Amerikaanse troepen een moslimland aanvallen, is een onthulling over misdragingen in een ander moslimland actueel.
Of waren de misdaden gewoonweg minder erg of minder structureel dan Abu Ghraib? Zo werd het in elk geval door het leger gebracht: een gevalletje rotte appels. Gekken. Incident. En de boeven waren bovendien al opgepakt. Maar uit de onderzoeken van Der Spiegel en Rolling Stone blijkt dat het Kill Team niet bestond uit geisoleerde gekken. Het was onderdeel van een cultuur van misdragingen en doofpotjes. Een cultuur waar schieten op alles wat Afghaan was, leek te worden toegejuicht.
Is het dan toch de overkill aan onthullingen die het schouderophalen verklaart? Zijn we gewoon sadder and wiser sinds 2004? Wellicht. Toch keken er vorig jaar nog ruim tien miljoen mensen op YouTube naar de WikiLeaks-video Collateral Murder over oorlogsmisdaden in Irak. En die beelden waren minder heftig dan het Kill Team-dossier. Maar ze waren wel geraffineerd geregisseerd door Julian Assange, voorman van WikiLeaks. Hoe zijn mediavernuft werkt, beschrijven twee Der Spiegel-journalisten in het boek Staatsvijand nummer 1 (2011). De film werd niet zomaar rauw online gedumpt. Het was een goed gemonteerd filmpje, geschraagd door extra onderzoeksjournalistiek, met een wereldpremiere in Washington op een normaliter nieuwsluwe paasmaandag. “Maximize the impact”, aldus Assange.
Maar ook Rolling Stone en Der Spiegel hadden werk gemaakt van hun verhaal. Naast hun onderzoekswerk publiceerden ze extra films, documentaires, interviews en vervolgverhalen, veelal gratis op de site. De oorspronkelijke reportage op de Rolling Stone-site werd ruim dertigduizend keer gedeeld op Facebook. Veel, maar nog steeds weinig vergeleken bij Abu Ghraib of Collateral Murder – zeker als je bedenkt hoe schokkend de beelden zijn.
Misschien is dat schokkende juist het probleem en is er toch iets mis met de beelden zelf. De foto’s zijn ‘extremely graphic and disturbing’, schreef het blad. Dat zijn ze inderdaad en op verschillende niveaus. Anders dan de Abu Ghraib-beelden is er veel bloed te zien. Juist doordat ze schokkend zijn, zijn ze minder publicabel: kranten zijn spaarzaam met bloed.
Maar niet alleen visueel zijn de foto’s nogal in your face. Ook het verhaal dat de beelden vertellen is confronterend en ingewikkeld, te ingewikkeld misschien. In welk groter schema passen ze? Bij de Abu Ghraib-beelden was het ‘simpel’ (in elk geval voor een deel van de publieke opinie): Bush was bezig met een verkeerde oorlog, en de foto’s bevestigden dat. Maar nu? Obama wilde vertrekken uit Afghanistan, de moslimwereld elders ging de straat op voor democratie en nu gedroegen Obama’s eigen troepen zich als Taliban. Verwarrend.
De foto’s zijn ook ‘disturbing’ omdat ze jonge mensen laten zien die gruwelen begaan die je zelf wellicht ook zou begaan in zo’n situatie. De soldaat Justin Stoner bracht de misdaden (waar hij ook zelf aan deelnam) uiteindelijk naar buiten. Hij had volgens Rolling Stone een tatoeage met in Gotische letters de tekst: ‘What if i’m not the hero – what if i’m the bad guy’. Dat is ook de vraag die deze foto’s ons stellen. Dat maakt ze onprettig en storend om te zien.
Femke Halsema heeft dit weekend, in klein gezelschap, de Vrouwen in de Media Award 2010 in ontvangst genomen. De prijs, een initiatief van Vrouwenindemedia.nl en sprekersbureau ZijSpreekt, kreeg Halsema omdat ze de vrouw is die in 2010 het meest in het nieuws is geweest. Actrice Jetty Mathurin reikte de award, het bronzen beeldje Lot van kunstenares Yvonne Visser, uit.
Femke was aangenaam verrast door het bronzen beeldje.
Nederlandse actualiteitenprogramma’s begeven zich rond het midden van het politieke spectrum. Er is geen sprake van een dominante linkse kerk in Hilversum. Anderzijds is er ook geen expliciet rechts geluid waar te nemen. Dit blijkt uit onderzoek van de Nederlandse Nieuwsmonitor naar de inhoud van de actualiteitenprogramma’ss in de eerste maanden van het nieuwe televisieseizoen.
Opvallend bericht op NOS.nl vanmorgen: ‘ElBaradei: van diplomaat tot oppositieleider’. In Egypte demonstreren duizenden mensen al een week lang tegen het regime van president Mubarak. Mubarak is nog niet weg, laat staan de machtsstructuur om hem heen, maar op de NOS-website stelt oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot al dat ElBaradei ‘een zeer geschikte kandidaat [is] om Mubarak op te volgen’. Op te volgen? In hetzelfde artikel schrijft de NOS dat ElBaradei ‘in een paar maanden [is] uitgegroeid tot de man waar van veel, zo niet alle, Egytenaren hun hoop op hebben gevestigd’. Hebben alle Egyptenaren hun hoop op ElBaradei gevestigd?
NRC Handelsblad noemde Elbaradei dit weekend bij monde van Midden-Oosten redacteur Carolien Roelants nog “voor een groot deel (...) een product van de westerse media, een herkenbare figuur die door ons op een voetstuk geplaatst is”. Om te vervolgen: “in Egypte kent niemand buiten de middenklasse hem, omdat hij dertig jaar in het buitenland is geweest en pas afgelopen week in Egypte terugkwam”.
Is ElBaradei de hoop van alle Egyptenaren of een product van westerse media?
Toegegeven, goede buitenlandberichtgeving is een delicate zaak. Zeker wanneer er grote, complexe gebeurtenissen plaatsvinden in een land waarover in Nederland bij de journalistiek en het publiek niet veel bekend is. De redactie zal niet alles weten en berichten voor het publiek niet al te moeilijk willen maken. En als gebeurtenissen zich in hoog tempo opvolgen is de verleiding groot zaken te simplificeren. Toch lijkt het erop dat de NOS er met dit bericht, in ieder geval voorlopig, naast zit.
Van opvolging van Mubarak door ElBaradei is al helemaal geen sprake. Mubarak is nog niet eens weg, laat staan zijn overheidsinstellingen, politie en leger en ElBaradei heeft al aangekondigd Egypte te willen helpen naar verkiezingen, in plaats van de nieuwe dictator te worden. Daarnaast is hij waarschijnlijk niet de enige die een plek in de Egyptische macht zoekt, mocht er een machtsvacuum ontstaan. En of het hele volk achter de oud-diplomaat staat wordt ook nog altijd betwijfeld: ‘Betogers terughoudend over ElBaradei’, meldt het ANP vandaag.
Het lezerpubliek is meer gebaat bij een analyse van de situatie, dan de gok van een medium om de nieuwe leider te voorspellen. Rellen zijn nog geen revolutie en de enige Egyptische politicus die in Nederland bekend is, is niet automatisch de opvolger van Mubarak op wie heel Egypte de hoop heeft bevestigd.
De Volkskrant bericht het meest over koningin Beatrix, prins Willem-Alexander en prinses Maxima, maar De Telegraaf is een stuk positiever over de oranjes. Maandag 31 april wordt koningin Beatrix 73 jaar en media speculeren al een jaar over de opvolging van de vorstin. Voor haar verjaardag heeft De Nederlandse Nieuwsmonitor onderzoek gedaan naar de Majesteit, prins Willem-Alexander en prinses Maxima in de media in 2010.
In 2010 werden Beatrix, Willem-Alexander en Maxima het meest genoemd in de berichtgeving van de Volkskrant, op de voet gevolgd door De Telegraaf. In NRC Handelsblad en Trouw zijn aanzienlijk minder artikelen te vinden over deze drie leden van het Koninklijk Huis. Van de gratis kranten besteedt Metro de meeste aandacht aan de Oranjes, op afstand gevolgd door Sp!ts en De Pers.
Hoewel de Volkskrant en De Telegraaf bijna evenveel publiceren over Beatrix, Willem-Alexander en Maxima, is er een opvallend verschil in toon. De artikelen waarin de Oranjes worden genoemd zijn in De Telegraaf aanzienlijk positiever van toon (.24) dan in de Volkskrant (.05) op een schaal van -1 (uiterst negatief) tot + 1 (uiterst positief). Metro is van de gratis dagbladen het meest positief over de leden van het Koningshuis. Gemiddeld scoren zij .16 in Metro, terwijl in zowel De Pers als Sp!ts het gemiddelde blijft steken op .02. Over de koningin wordt in deze kranten zelf met gemiddeld negatieve toon bericht (respectievelijk -.06 in Sp!ts en -.07 in De Pers).
Afbeelding afkomstig van www.degelderlander.nl
In opdracht van sprekersbureau ZijSpreekt en Vrouwenindemedia.nl heeft de Nederlandse Nieuwsmonitor de zichtbaarheid van vrouwen in de Nederlandse media onderzocht. In dit onderzoek kijken we naar het aantal deskundige vrouwen in zowel de landelijke dagbladen als in informatieve programma’s van de publieke omroepen. Op basis hiervan is bepaald welke vrouw in 2010 het meest in het nieuws is geweest.
De media zijn een afspiegeling van de Nederlandse samenleving. Ondanks dat meer dan de helft van de Nederlandse bevolking uit vrouwen bestaat, komen vrouwen in de media minder vaak aan het woord dan mannen. Uit verschillende onderzoeken van o.a. het Global Media Monitoring Project 2009 is gebleken dat bijna 80 procent van de berichtgeving in dagbladen en televisie over mannen gaat.
Vrouwenindemedia.nl
ZijSpreekt
Afbeelding afkomstig van AD.nl
2010 werd gekenmerkt door een lawine aan politiek nieuws, met de val van het kabinet, de gemeenteraadsverkiezingen, de verkiezingen voor de Tweede Kamer en de lange, enerverende formatie.
In de schaduw van al dat politieke nieuws, waren er allerlei andere grote en minder grote gebeurtenissen waar de dagbladen aandacht aan besteedden. (Natuur)rampen zoals de aardbeving in Haiti, de olieramp in de Mexicaanse Golf en het vliegtuigongeluk in Tripoli en grote sport evenementen (Olympische Winterspelen en WK voetbal) kregen veel aandacht. In dit rapport blikken we terug op het jaar 2010 in de landelijke dagbladen. De focus ligt op de politieke berichtgeving, al hebben we ook aandacht voor enkele gebeurtenissen die de berichtgeving voor een korte periode domineerden. We sluiten af met een duiding van de gegevens. Daarin ligt de nadruk op berichtgeving waarin vanuit staatsrechtelijk, juridisch en/of journalistiek perspectief grenzen werden opgezocht.
“Wilders heeft sinds zijn vertrek uit de VVD fractie de mediapodia voor het uitkiezen” , concludeerden wij begin augustus op basis van een onderzoek naar media-aandacht die kranten en televisienieuwsrubrieken aan de verschillende lijststrekkers besteedden het afgelopen tijd. Wilders kreeg tijdens de verkiezingscampagne minder aandacht dan Balkenende, Cohen en Rutte, maar aanzienlijk meer dan Pechtold en Halsema. Sterker nog, de afgelopen jaren heeft Wilders, door steeds dezelfde boodschap van een nieuwe en nieuwswaardige verpakking te voorzien, de media-aandacht naar zich toe weten te trekken. Met andere woorden: Wilders heeft nieuwswaarde.
In zijn oratie van 17 september stelt Jo Bardoel, de Nijmeegse hoogleraar Journalistiek en Media, dat journalistiek zich moet onderscheiden tussen alle gratis, vaak commercieel getinte informatie op het web. Hij gebruikt hiervoor de metafoor van ‘een keurmerk’ voor kwaliteitsjournalistiek. Een aspect hiervan is helderheid over de herkomst van informatie. Transparantie over nieuwsbronnen en hun belangen dus. Reden genoeg om eens te kijken naar een nieuwsomgeving waar anonieme bronnen en lekken vaak worden gevat in de alles dekkende term ‘de Haagse wandelgangen’.
De aanslagen op het WTC en het Pentagon veranderden de wereld op vele fronten. Maar ook in de berichtgeving over 9/11 en dan specifiek rond de herdenking van de aanslagen zijn veranderingen zichtbaar. Waar de Nederlandse media in de eerste jaren een patroon lieten zien van afnemende aandacht die zich concentreerde rond de slachtoffers en de oorlogen in Irak en Afghanistan zien we in 2007 en vooral in 2010 een ander patroon. Reden hiervoor: ontwikkelingen in eigen land die 9/11 tot een Nederlands onderwerp maakten. In 2007 door de oprichting van het Comite voor Ex-moslims en in 2010 door de speech van Wilders op Ground Zero als protest tegen de bouw van een Moskee. Dit Nederlandse perspectief maakte dat het onderwerp rondom de herdenking verschoof van slachtoffers en de oorlogen in Irak en Afghanistan naar islam. In dit rapport laten we de verschillen zien in de Nederlandse kranten tussen de verschillende jaren van het herdenken van 9/11.
Het werk in de Tweede Kamer is meer op de media gericht. De waan van de dag regeert. Het lijkt meer te gaan om ‘hoe kom ik in de krant’ dan om het beter voor de mensen te doen.” Aldus Tweede Kamerlid Paul Lempens van de SP in De Limburger op 11 september 2009 in een toelichting op zijn besluit niet beschikbaar te zijn voor een tweede termijn in de Tweede Kamer. In dit rapport kijken we naar de activiteiten van de Kamerleden in zowel de Kamer als in de media in de periode van 1 januari 2010 tot en met de laatste dag voor de installatie van de nieuwe Tweede Kamer, 16 juni 2010. Met andere woorden: welke Kamerleden zijn het meest actief wat betreft het ambachtelijke Kamerwerk en welk Kamerlid krijgt de meeste media-aandacht?
“VN: Ramp Pakistan groter dan Tsunami” (RTL Nieuws.nl 9 augustus). Dit bericht haalde in Nederland alle grote nieuwsmedia. Toch blijven de giften van de Nederlandse bevolking aan Pakistan achter op die van de Tsunami of de aardbeving in Haiti van begin dit jaar. Volgens Theo Schuyt, hoogleraar filantropie aan de Vrije Universiteit, is dit voornamelijk te verklaren uit het achterblijven van dramatische beelden op televisie en in de kranten (Trouw, 19 augustus). Ook lijdt de ramp onder ‘negatieve beeldvorming’. “Het imago van Pakistan is zeker niet positief: corruptie en extremisme”, aldus Jan van Doggenaar, actievoorzitter van SHO (NRC.nl, 27 augustus). In dit rapport gaan we dieper op deze beeldvorming in. De ramp in Pakistan heeft nog heel wat dramatische beelden nodig wil een inzamelingsactie een succes worden.
Media en politiek zijn onlosmakelijk met elkaar verweven. Media bieden politici een platform voor debat over politiek relevante zaken en geven idealiter een indicatie van wat er onder de bevolking leeft. Sommigen gaan nog een stap verder en stellen dat het Haagse huwelijk tussen politiek en media er op neerkomt dat de journalistiek de politieke agenda bepaalt in plaats van omgekeerd. Symptomatisch voor deze ‘waan van de dag’ zou zijn dat Kamerleden hun schriftelijke vragen en masse baseren op berichten in de media. Uit onderzoek van de Nederlandse Nieuwsmonitor en opinieweekblad Vrij Nederland bleek dat dit percentage in het parlementaire jaar 2008–2009 bijna 37% bedroeg. Verder bleek dat van de tien meest actieve Kamerleden er slechts twee in de top tien van media-aandacht stonden terwijl andersom slechts drie Kamerleden uit de top tien van media-aandacht ook in de top tien qua parlementaire activiteiten terug te vinden waren. Kortom, zoals meestal in relaties is in de praktijk van alle dag dit Haagse huwelijk een stuk ingewikkelder en genuanceerder.
Zichtbaarheid in media is weliswaar belangrijk voor politici maar daarmee is niet gezegd dat veel aandacht een garantie voor (electoraal) succes is. Ook de teneur van de berichtgeving is een factor van belang. In het najaar van 2008 komt Rita Verdonk aanzienlijk vaker in het nieuws dan Geert Wilders. Wilders trekt wat aandacht met zijn bijdrage aan de Algemene Politieke Beschouwingen. Als premier Balkenende stelt dat het juridisch onmogelijk is criminelen met een Marokkaanse achtergrond in bezit van een Nederlands paspoort op het vliegtuig naar Marokko te zetten, antwoordt Wilders: ‘Dan maakt u het maar mogelijk. U gedraagt zich als de directeur van de Efteling’ en dient een motie van wantrouwen in. Het vele nieuws over Rita Verdonk gaat grotendeels over interne conflicten. In het najaar van 2008 daalt Verdonk in de peilingen en stijgt Wilders.
De verkiezingscampagne van 2010 laat overigens zien dat ook de teneur niet allesbepalend is. Eind mei bleek uit ons onderzoek dat de teneur van de berichtgeving voor zowel CDA als PVV negatief was. Twee weken later is Balkenende de grote verliezer, Wilders de grote winnaar van de verkiezingen. Kortom: hoeveelheid aandacht en teneur mogen van belang zijn, allesbepalend zijn ze niet. Het succes van Wilders en het falen van Balkenende zijn elkaars spiegelbeeld. Veel sterker dan Balkenende vertolkte Wilders een gevoel dat onder kiezers ruim leefde. Media voelden de stemming rond Balkenende aanzienlijk beter aan dan rond Wilders. Dat illustreert nog eens hoe lastig het voor media is te vertolken wat onder de bevolking leeft.
Telkens als politici iets roepen, staan journalisten voor de vraag ‘is dit nieuws?’, is dit een uitspraak die wij voor onze lezers/kijkers relevant vinden? Wat Wilders betreft schuilt de nieuwswaarde vaak niet in wat hij zegt maar in hoe hij het zegt. Met treffende oneliners weet hij dezelfde boodschap steeds van een nieuwe verpakking te voorzien en op die manier zijn boodschap nieuwswaardig te maken. Analyse van de berichtgeving rond ‘Fitna’ laat een sterk ‘actie-reactie’-patroon zien. Wilders kondigt iets aan (ik ga een film maken, de film gaat Fitna heten), in de berichtgeving reageren politici, in analyses en commentaren reageren media, op opiniepagina’s laten deskundigen van zich horen en tenslotte mengen burgers zich in het debat. Voor media geldt dat wanneer het ene medium er aandacht aan besteedt de anderen niet achter kunnen blijven. De laatste weken is ditzelfde patroon in mediaberichtgeving zichtbaar rond Wilders en de aangekondigde toespraak op 11 september a.s. in New York.
Een dergelijk actie-reactie patroon is overigens niet voorbehouden aan Wilders of aan politici. Onder andere in de berichtgeving rond de val van DSB zagen we een identiek patroon na de oproep van Pieter Lakeman. NOVA weigerde zijn oproep uit te zenden, Goedemorgen Nederland bood hem wel een podium. Daarmee was een nieuwswaardig feit geboren dat door andere media onmogelijk genegeerd kon worden. Zo ook in het najaar van 2003. Ogenblikkelijk na het op gang komen van de voorpubliciteit over de ‘Mabel’-uitzending van Peter R. de Vries vragen enkele Kamerleden premier Balkenende om opheldering. VVD-fractievoorzitter Van Aartsen laat weten het verzoek om opheldering niet te steunen: ‘Dit is weer een voorbeeld van een Tweede Kamer die zich laat opheuen door een berichtje in een of andere krant’. Ook hier is de afloop bekend.
Voorjaar 2008 riepen twee buitenlandse journalisten media op geen aandacht meer te besteden aan Wilders, omdat die weigerde het debat aan te gaan. ‘Waarom laten we een man die zwijgt alle voorpagina’s bepalen? Stop ermee’ schreven ze (www.denieuwereporter.nl). De vraag naar de nieuwswaarde van het aankondigen van het voornemen een film te maken waarvan inhoud noch naam bekend zijn, is terecht en prikkelt tot discussie. Nieuws is immers een beslissing en geen natuurgegeven. Maar wie vervolgens pleit voor doodzwijgen van de politicus die het debat op gang bracht, maakt zich schuldig aan wat hij de politicus verwijt: hij onttrekt zich aan het debat. Wij zijn de laatsten om te pleiten voor een cordon mediatique rond welke politicus dan ook. De Nieuwsmonitor beoogt niets meer en niets minder dan de discussie over ‘media en politiek’ van tijd tot tijd te voeden met onderzoeksuitkomsten, zodat de discussie een wat steviger feitelijke basis krijgt en minder steunt op louter opvattingen.
Otto Scholten, Nel Ruigrok en Joep Schaper, onderzoekers Nederlandse Nieuwsmonitor.
Bron afbeelding: http://admerumusum.blogspot.com/
“NOS wil Wilders geen podium bieden” kopte de website van De Telegraaf op vrijdag 30 juli. Met de onderhandelingen voor de boeg over een kabinet van CDA en VVD met gedoogsteun van de PVV zal deze vraag de gemoederen steeds blijven bezighouden. Immers, Wilders zal vanuit de Tweede Kamer op een groot aantal punten oppositie blijven voeren. Het valt te verwachten dat hij hierbij veelvuldig zal proberen via de media een podium te krijgen om zijn mening kenbaar te maken. Dit politieke podium is het uitgangspunt van dit rapport. We kijken in hoeverre Wilders aandacht heeft gekregen sinds zijn vertrek uit de VVD en kijken daarbij vooral in welk medium Wilders het grootste podium vond tijdens de afgelopen verkiezingscampagne.
De Nederlandse missie in Afghanistan zorgde vanaf augustus 2006 voor een constante stroom nieuws in de Nederlandse dagbladen. Naast de slachtoffers aan Nederlandse kant zorgde ook de politieke discussie over de vraag of het nu ging om een opbouw- of een vechtmissie, voor de nodige aandacht. In de berichtgeving over de missie ligt de nadruk sterker op het vechtaspect van de missie dan op de wederopbouw, wat bijgedragen zal hebben aan een verslechterd draagvlak en uiteindelijk aan de politieke impasse rond de mogelijke verlenging. Dit concluderen onderzoekers van de Nederlandse Nieuwsmonitor op basis van een analyse van de berichtgeving over de Uruzganmissie tussen augustus 2006 en augustus 2010.
Het nieuws over de Mexicaanse griep van nu staat in schril contrast met de berichtgeving van vorig jaar. Waar gisteren in een bericht kritisch werd geevalueerd hoe er twintig miljoen vaccins te veel zouden zijn ingekocht, verschenen er vorig jaar rond deze tijd nog honderden artikelen over het besmettingsgevaar tijdens de Nijmeegse Vierdaagse en het eerste dodelijke griepslachtoffer in Nederland. Hoe is de media-aandacht voor de griep eigenlijk verlopen en waar ging het over? Op deze pagina presenteren we enkele eerste resultaten van ons lopende onderzoek naar de berichtgeving over het virus. Kijk hier voor onze eerste bevindingen
Na het verschijnen van het rapport van de commissie-Scheltema op 29 juni was de val van de DSB Bank weer even terug in aandacht van de Nederlandse dagbladen. Tijdens de val van de DSB Bank kreeg de bank van Dirk Scheringa flinke kritiek in het publieke debat. Na de val van de bank verschoof de kritiek van burgers meer naar De Nederlandsche Bank (DNB) en toenmalig minister van Financien Wouter Bos. Nu er een nieuwe nieuwsstroom is, is er een nieuwe windvanger: Nout Wellink. Naast de berichtgeving in de dagbladen, bekijken we ook de reacties op Twitter.
In het nieuws tijdens de verkiezingscampagne en coalitiebesprekingen speelt het onderwerp immigratie een bijrol, maar toch is dit thema voor een behoorlijke groep kiezers het belangrijkste motief geweest voor hun partijkeuze. Uit dit onderzoek van de Nederlandse Nieuwsmonitor en Ruigrok|Netpanel blijkt dat de PVV hiervan heeft geprofiteerd. Wilders heeft er, in een door economie gedomineerde campagne, voor gezorgd dat hij consequent met het ‘eigen’ onderwerp immigratie en integratie in het nieuws is geweest. Hiermee heeft hij zich nadrukkelijk kunnen profileren voor deze groep kiezers. In dit onderzoek kijken we vanaf september 2004, toen hij de VVD verliet, tot aan nu hoe de PVV-leider zich via nieuws over immigratie zo heeft gepositioneerd.
Nu het Nederlands elftal de finale heeft bereikt, is er overal Oranje, ook in de kranten. De Nederlandse Nieuwsmonitor heeft daarom eens uitgezocht hoeveel aandacht er per krant is voor het WK en ‘onze jongens’. Daarnaast hebben we bekeken over welke spelers van Oranje het meeste wordt geschreven en welke tegenstanders het meeste zijn geanalyseerd door sportredacties van de grote landelijke kranten.
In een bestek van iets meer dan een half jaar tijd sloeg het nieuwsimago van DSB om. Begin maart is Dirk Scheringa nog als mogelijke ‘crisisminister’ in het nieuws en lijkt de bank niet te lijden onder de berichten over klachten rond de producten van de DSB. In mei echter vertrekt Frank de Grave, blijven de klachten aanhouden en komt de AFM zelfs met een boete, waardoor de klachten als het ware worden geformaliseerd. Met een communicatiestrategie van de DSB die gekenmerkt werd door traagheid van handelen, ontkennen van problemen met als gevolg inconsistentie en afschuiven van verantwoordelijkheid ontstaat in de zomer van 2009 een klimaat rond de DSB bank waarin de uitspraken van de heer Lakeman het effect konden hebben zoals zich dat in oktober 2009 aan ons allen voltrok. Dit blijkt uit ons rapport naar de mediaberichtgeving over de DSB bank. Dit rapport is ook verwerkt in het rapport van de commissie Scheltema.
>> Zie volledige rapportage: DSB in de media
>> Bijlage 1 bij het rapport DSB in de media
>> Bijlage 2 bij het rapport DSB in de media
>> De belangrijkste bevindingen van de media-analyse staan ook op een rij in een online overzicht: Ingredienten voor publicitaire ondergang DSB.
In Vrij Nederland zei Femke Halsema onlangs: “Ik (ben) mezelf in de loop der tijd ook meer als een product gaan beschouwen – waarbij ik er ook wel enig plezier aan kan ontlenen om dat product te perfectioneren.” Niet het Merk Femke, niet het Merk Job, maar het Merk Mark bleek deze verkiezingscampagne het best verkochte product. In dit rapport kijken we hoe dit succes van Rutte valt te verklaren uitgaande van de mediaberichtgeving tijdens de campagne. Vier elementen blijken belangrijk: Rutte had een onderscheidende boodschap, hij werd op het juiste moment ‘gelanceerd’ , hij kende steun uit de eigen partij en de maatschappij en hij was succesvol.
>> Zie het opiniestuk in het Reformatorisch Dagblad
>> Lees het hele rapport
Gerdi Verbeet (PvdA) won de strijd om het Kamervoorzitterschap van Charlie Aptroot. Volgens Thijs Niemantsverdriet had hij het aan zichzelf te danken. “Zijn definitieve doodvonnis tekende Aptroot met een pleidooi voor beperking van het aantal spoeddebatten”, schijft de redacteur in Vrij Nederland. Immers, de VVD‘er stond zelf op nummer 5 in de lijst van Kamerleden die de meeste spoeddebatten aanvragen. Dit blijkt uit onderzoek dat de Nederlandse Nieuwsmonitor vorig jaar uitvoerde.
>> Lees hier het rapport: Stemmen krijgen of stemming maken?
>> Lees hier het artikel in Vrij Nederland
Genocide, etnisch geweld, of georkestreerd geweld? Dinsdag 22 juni organiseerden Press Now en ontwikkelingsorganisatie Hivos een debatavond in de Balie over de huidige situatie in Kirgizie. De Nederlandse Nieuwsmonitor bekeek hierbij de rol van de media aan de hand van een korte rapportage over de berichtgeving in de Nederlandse dagbladen over Kirgizie. >> Lees hier het rapport
In februari 2009 stelde Fransisco van Jole in De Leugen regeert dat als je iets wilt weten over het buitenland, “dan heb je op de Nederlandse televisie wel een probleem.”
In deze rapportage kijken we in hoeverre de stelling van Van Jole klopt voor de Nederlandse dagbladen in de periode 2006–2008.
Rita Verdonk vertrekt uit de politiek. Haar snelle opkomst en ondergang gecombineerd haar sterke profilering in de media en haar kritiek op het Nederlandse journaille vormden de aanleiding voor onderzoek van de Nederlandse Nieuwsmonitor.
Na haar verlies bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen Rita Verdonk in de Volkskrant van 12 juni 2010: “het is aan de media te wijten dat Trots op Nederland geen plekje in de Tweede Kamer heeft gekregen.” Volgens Verdonk leven we in een ‘mediadictatuur’: “De media bepalen welke partij interessant is voor de kiezer en welke niet. Als nieuwe partij kom je gewoonweg niet aan de bak,” Zo stelt de partijleider van Trots. Deze uitspraken lijken die van een slecht verliezer. Kijkend naar de aandacht in de betaalde en gratis landelijke dagbladen voor Verdonk en Trots (op Nederland) sinds haar breuk met de VVD doemt een heel ander beeld op. Niet een gebrek aan media-aandacht maar interne strubbelingen en een krachtig optreden van Wilders hebben de partij van Verdonk de das om gedaan.
>> Lees hier het opiniestuk
>> Lees uitgebreide rapportage
Vier jaar geleden was Rita Verdonk nog in een (media)strijd verwikkeld met Mark Rutte. Eerst om het lijsttrekkersschap, daarna om het (echte) partijleiderschap.
>> Lees hier het rapport: Rutte versus Verdonk
Het optreden van Verdonk in 2006 maakte haar tot nieuwspersoon van dat jaar. Zij werd het meest genoemd in de landelijke dagbladen. Alleen in het AD en in De Telegraaf moest zij Marco van Basten voor laten gaan.
‘Stem Slim”, kopte Elsevier een week voor de verkiezingen en een groot deel van de bevolking heeft daar ook gehoor aan gegeven. De strijd tussen de liberalen en sociaaldemocraten kende een apotheose op woensdag j.l. met Mark Rutte als uiteindelijke winnaar. Na een lange verkiezingsnacht resteert een uitslag die het uiterst lastig maakt een stabiele coalitie te vormen. ‘Gaan we over rechts of wordt het Paars Plus?’ lijkt de overheersende vraag. Hoewel de kiezers een voorkeur lijken te hebben voor Paars Plus is een rechtse coalitie makkelijker te formeren, zo blijkt uit ons onderzoek.
Een van de kenmerken van de campagne was de opkomst van de ‘social media’ in de campagne. In navolging van Obama die met een campagne op internet een groot aantal kiezers wist te mobiliseren, zochten veel politici ook hun heil in de sociale media. Dat betekende vooral dat zij gingen twitteren. Vooral dit sociale medium werd veel gebruikt tijdens de campagne. Een echte hit werd het niet. In dit rapport kijken we naar de berichten op twitter. Wie twittert het meest, over wie wordt er getwitterd en wat is de teneur van al dit getwitter?
Tijdens de campagne vlogen de politieke tweets de kiezers om de oren en ook over het fenomeen werd veel gesproken in allerlei andere media. Het politieke tovermiddel bleek Twitter tot nu toe niet te zijn. Het nieuwe ‘sociale medium’ kan beter worden omschreven als politieke uitlaatklep voor zowel de betrokkenen als de kiezers. Desalniettemin speelde ook tijdens het laatste slotdebat Twitter een belangrijke rol, met Wilders die domineerde, en Halsema die op de sterkste steun kan rekenen.
“CDA werpt handdoek in de ring” kopte De Telegraaf precies een week voor de verkiezingen van 9 juni. De partij houdt serieus rekening met een verkiezingsnederlaag en een eventuele opvolging van partijleider Balkenende. Een logische keuze gezien de ontwikkelingen in de berichtgeving over de campagne de afgelopen maanden. In deze rapportage gaan we in op het mediaprofiel van Balkenende en laten zien dat in feite deze ontwikkeling, ondanks een tegenspartelende Balkenende zelf, niet te keren lijkt. De tegenwind voor de Zeeuw is inmiddels wel erg sterk aangetrokken.
>> Lees het hele rapport
Rita Verdonk klaagde 2 juni jl via Twitter over een gebrek aan media-aandacht: “In ons land is een mediadictatuur. De media bepalen dat de burgers kunnen kiezen uit 8 partijen. De rest komt niet aan bod. Schandalig!” Volgens de partijleider van Trots is het de media te verwijten dat de kleine partijen en hun standpunten in de campagne niet aan bod komen. In deze rapportage bekijken we de aandacht voor Trots (op Nederland) vanaf het moment dat zij werd opgericht, september 2007. Over een partij die aan haar eigen succes ten onder lijkt te gaan.
“PvdA speelt op verkeerde helft” kopt een opiniestuk in de Volkskrant van 15 mei 2010. De auteur doelt op het verwaarlozen van de Partij van de Arbeid van haar linkse profiel, door mee te gaan in de discussie over rechtse thema’s als bezuinigingen en overheidsfinancien, thema’s waar de VVD en CDA traditioneel een sterkere reputatie op hebben dan de PvdA. Deze conclusie moet ook worden getrokken kijkend naar de mediaberichtgeving over de PvdA in vergelijking met haar partijprogramma. De partij heeft een links partijprogramma, speelt op de rechtervleugel van het politieke spectrum en komt derhalve precies in het midden uit.
Op woensdag 2 juni 2010 werd het eerste hyves debat gevoerd. De lijsttrekkers van het CDA, de PvdA, VVD, SP, GroenLinks en D66 zaten verspreid over Nederland achter de computer en hielden een chatdebat onder leiding van voorzitter Farid. Aan de hand van een aantal stellingen werd er volgens een strak schema gechat. In dit rapport doen we verslag van deze noviteit op campagnegebied. Over een debat waarin er door de lijsttrekkers als bulldozers over de themas werd heengewalst.
>> Lees het hele rapport
Met de debatten die elkaar in hoog tempo opvolgen en de campagne die op volle snelheid richting 9 juni gaat, wordt de vraag wie de volgende premier van Nederland wordt, steeds vaker en nadrukkelijker gesteld. Aanvankelijk gaat het nieuws vooral over Cohen en Wilders. Vanaf de eerste week van mei beginnen Rutte en in mindere mate ook Balkenende aan een sterke opmars in de publiciteit. Twee weken voor de verkiezingen krijgen Cohen, Wilders, Rutte en Balkenende evenveel aandacht. Media-aandacht is onontbeerlijk voor een lijsttrekker, wie daarin (te) sterk achterblijft loopt het risico niet langer serieus genomen te worden. Maar aandacht is geen garantie voor succes. Ook de teneur van de berichtgeving is van belang. Voor de lijsttrekkers van de vier partijen die in de peilingen op kop gaan, brengen we in dit rapport in beeld hoe ze in het nieuws komen.
* Bekijk het hele rapport
* Lees hier het persbericht
De campagne begint op stoom te komen en met de eerste lijsttrekkersdebatten achter de rug lijkt het karakter van het politieke debat zich meer en meer te definieren in termen van links en rechts. Dit zien we ook terug in de Nederlandse media. In deze rapportage gaan we nader in op de thema’s die de campagne tot nu toe domineren. Vervolgens kijken we naar de toon van dit nieuws en kijken we hoe deze standpunten zoals in het nieuws naar voren komen, zich verhouden tot de eerder gepresenteerde standpunten in de verkiezingsprogramma’s van de partijen.
De aankomende verkiezingen zijn de eerste Nederlandse landelijke verkiezingen waarin Twitter actief wordt ingezet als campagnemiddel. Maar hoe pakt dit tot nu toe uit? Wat gebeurt er in de politieke tweets? Welke partijen twitteren zelf het meest, op welke partij wordt het mest gereageerd, over welke partij wordt er door het publiek het meest getwitterd en waar gaat het debat op Twitter over? Oftewel: Twitter in de campagne: over politieke gossip, bashen in 140 tekens en emotiepolitiek.
De Nederlandse Nieuwsmonitor introduceert De Digitale Nieuwsmonitor. Met deze monitor kunt u zelf, in de periode op weg naar 9 juni het Nederlandse medialandschap afspeuren op zoek naar de partijen, politici en thema’s die het publieke debat domineren.
In de schrijvende pers komen politieke partijen een stuk rechtser naar voren dan hun standpunten in de partijprogrammas rechtvaardigen. Vooral op sociaaleconomische issues worden rechtse standpunten over- en linkse posities onderbelicht.
Dit blijkt uit een vergelijking die De Nederlandse Nieuwsmonitor in samenwerking met Kieskompas heeft uitgevoerd. Op de site van Kieskompas kan de kiezer op basis van 30 stellingen zijn positie bepalen in het politieke spectrum ten opzichte van de partijen zoals weergegeven in de partijprogrammas. De Nederlandse Nieuwsmonitor heeft de partijposities bepaald door te kijken naar de standpunten van partijen op de verschillende thema’s volgens de berichtgeving in de landelijke dagbladen en op websites.
In samenvatting gaan we in op de belangrijkste aspecten van het politieke nieuws vanaf de val van het kabinet tot en met 15 mei. Allereerst de partijstandpunten afgaande op het nieuws in vergelijking met de standpunten zoals naar voren komen in de partijprogramma’s. Aansluitend bekijken we de thema’s in het nieuws en de partijen die daarvan kunnen profiteren. Daarna is er specifieke aandacht voor de, volgens de peilingen, grootste partijen in het nieuws. We sluiten af met de rol van de media zelf tijdens de verkiezingscampagne. In aparte rapportages gaan we de komende weken uitgebreider in op ieder van deze aspecten.
De komende parlementsverkiezingen vormen de actualiteit die vraagt om gedegen nieuwsanalyse. De invloed van de media op de kiezer is enorm. In opmaat naar 9 juni is informatie over de wijze waarop de media over partijen en thema’s berichten daarom van groot belang voor alle betrokken partijen. Niet alleen voor de politieke partijen, maar ook voor de journalisten die dagelijks deze berichtgeving verzorgen en niet te vergeten voor de kiezer!
De Digitale nieuwsmonitor zal de berichtgeving op de voet gaan volgen. Vanaf april 2010 kunt u op deze site dagelijks zien welke politici in het nieuws zijn, welke thema’s er worden belicht en met welke thema’s de politici in het nieuws komen. Daarnaast zullen we de opinie van de kiezers volgen over de politici en de gewenste coalitie.
“Al twitterend het kabinet zien vallen” kopte Trouw op 20 februari 2010. Het twittervirus grijpt in rap tempo om zich heen in Den Haag en de politici zijn er niet meer af te slaan. Wat betekent dat voor de komende verkiezingscampagne? In dit rapport alvast een vooruitblik.
In het Nederlandse politieke klimaat is de laatste jaren een duidelijke verandering gaande. Links en rechts zijn niet meer voldoende om de huidige Nederlandse politiek te begrijpen. Welke politieke indeling geven de burger richting bij de komende verkiezingen? Lees meer
Een voorproefje van de landelijke verkiezingscampagne
De verkiezingen voor de gemeenteraden werden in het nieuws sterk gedomineerd door de landelijke politiek, zeker na de val van het kabinet. Het nieuws kijkt nauwelijks naar lokale lijsttrekkers. Het zijn vooral de landelijke kopstukken die publiciteit genereren. De campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen is op die manier een voorproefje geworden voor wat ons in de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen te wachten staat. Welke partij(en) en welke thema’s stonden de afgelopen weken centraal en zullen naar verwachting de komende maanden het (verkiezings)nieuws beheersen? Download hier het rapport.
The recent outbreak of violence in Gaza showed how the situation between Israel and the Palestinians can easily flare up into a violent conflict. With every new episode of bloodshed the mutual hatred increases and a solution seems further away. In a far away country as the Netherlands, the majority of the public follows the happenings through the news coverage in the media making it important to study the way newspapers present this conflict. In order to study the way media cover this conflict during the last ten years we started a large research project, including both automatic and manual content analysis to get both an overall and detailed image of the news content. In a recent paper presented at the annual conference of the International Studies Association we presented an automatic content analysis of news coverage from the last 10 years as published in the Washington Post, the Guardian and NRC Handelsblad (see Ruigrok et al. 2009). In this report, using manual content analysis, we provide a more in depth overview of the news coverage as found in seven Dutch newspapers – three ‘quality’ newspapers, two ‘popular’ newspapers and 2 free dailies – during a month of violence in the Gaza Strip.
Read the leaflet: The Gaza War: another episode in a deadlocked conflict?
The election of the 44th president of the United States of America was already called historical early on in the campaign. Either a women or an African-American would become the Democratic candidate to challenge the presumptive Republican candidate John McCain in the contest for the White House. The campaign was long but really gained momentum after both parties officially selected the nominees and they in turn chose their running mates, Joe Biden and Sarah Palin. Palin was chosen partly to attract disappointed Clinton followers to the Republican Party. Palin’s selection initially helped the Grand Old Party with an increase in the polls. However, the increase in the polls did not last and the Republicans lagged behind in the polls. A situation that neither McCain, nor Palin could change in the debates to follow. Eventually, what numerous people thought unthinkable happened, as the New York Times stated on the day after the election on the front page: “OBAMA – Racial barrier falls in decisive victory.” In this research we look at the news coverage of the American presidential elections during the five weeks preceding election day in the following newspapers: The News York Times, USA Today, the websites of the Korean newspaper Chosun and the Egyptian newspaper Al Ahram, and nine Dutch newspapers.
Report coming up soon – read the leaflet!
De verkiezingen van de 44e president van de Verenigde Staten werden al snel historisch genoemd toen bekend werd dat of een vrouwelijke democraat of een Afro-Amerikaanse democraat het op zou nemen tegen John McCain in de strijd om het Witte Huis. De verkiezingscampagne was lang, maar begon eigenlijk pas goed na de conventies van beide partijen eind augustus en begin september toen ook de running mates bekend waren: Joe Biden voor de Democraten en Sarah Palin voor de republikeinen.
In dit onderzoek gaan we in op de berichtgeving over de Amerikaanse presidentsverkiezingen in de Nederlandse dagbladen van 25 augustus tot en met 4 november, de dag van de verkiezingen.
Nieuwsvoorziening landelijke dagbladen steeds afhankelijker van ANP
Tussen 2006 en 2008 is het percentage artikelen in landelijke dagbladen dat (deels) gebaseerd is op een bericht van het ANP gestegen van 24 naar 28%. De verschillen tussen dagbladen zijn groot. De uitersten worden gevormd door enerzijds NRC Handelsblad en De Pers en anderzijds de gratis dagbladen Metro en Spits.In NRC H en De Pers is 20% van de artikelen (deels) gebaseerd op een bericht van het ANP, in Metro (40%) en Spits (46%) is dat (ruim) twee keer zo veel.
In het onderzoek zijn negen landelijke dagbladen opgenomen, te weten De Telegraaf, de Volkskrant, Algemeen Dagblad, NRC Handelsblad, NRC Next, Trouw, Metro, Spits en De Pers. In totaal is voor ruim 85.000 artikelen nagegaan welke bron de krant zelf vermeldt bij een artikel. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen vier categorieen: eigen redacteur/medewerker, ANP, ander persbureau en geen bron vermeld. Verder is voor bijna 60.000 artikelen met nieuws en achtergrondinformatie onderzocht of en in welke mate deze artikelen gebaseerd zijn op een bericht van het ANP.
Naast een uitgebreid verslag van de uitkomsten van dit grootschalige onderzoek bevat het onderzoeksrapport nog een hoofdstuk over een case studie naar churnalism. Daarin wordt de berichtgeving naar aanleiding van de uitzending van TROS Radar over een onderzoek naar en website over winderigheid tegen het licht gehouden. Download hier het rapport.
Een aantal hoofdstukken van het rapport is ook verschenen in de mediamonitor van 2009, een publicatie van het Commissariaat voor de Media.
2006 was geen doorsnee politiek jaar. De tweestrijd tussen Rutte en Verdonk om het lijsttrekkerschap van de VVD, gemeenteraadsverkiezingen, een kabinetscrisis, vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer, het aftreden van de ministers Dekker (VROM) en Donner (Justitie) na de publicatie van een kritisch rapport over de Schipholbrand en een demissionair kabinet dat zo ernstig botst met de Tweede Kamer dat een (kabinets)crisis slechts met een noodgreep kan worden voorkomen – het zijn politieke gebeurtenissen die niet ieder jaar voorkomen.
In dit rapport een overzicht van de inhoud en de toon van het politieke nieuws in 2006 in de nederlandse dagbladen.
Bekijk het volledige rapport. Of bekijk de samenvatting
Een veelgehoorde klacht is dat de Kameragenda steeds meer wordt bepaald door de waan van de dag in plaats van door maatschappelijke kwesties die om een oplossing vragen. De vragen die Kamerleden stellen zouden meer dienen als zelfprofilering dan als aanzet tot inhoudelijk debat. Kamervragen zouden vaak een “open deur” zijn en er zou sprake zijn van “Kamervrageninflatie”. Politici zelf beklagen zich eveneens over de veel te grote aandacht voor kleine gebeurtenissen, die zou leiden tot trivialisering van de politiek en zou bijdragen aan de beeldcultuur, waarbij niet de inhoud, maar de perceptie van de inhoud en de persoon het belangrijkst zijn.
In dit rapport kijken we naar de activiteiten van de Kamerleden tijdens het afgelopen parlementaire jaar, zowel in de Kamer als in de media. Welke Kamerleden zijn het meest actief wat betreft het stellen van Kamervragen, het indienen van moties en amendementen en het spreken in de Kamer? Daarnaast kijken we naar de media-aandacht die ieder Kamerlid in het afgelopen parlementaire jaar heeft gekregen. Oftewel: krijgen de meest actieve Kamerleden ook de meeste aandacht in de media? Daarnaast kijken we naar de wisselwerking tussen media en politiek waar het gaat om de Kamervragen die worden gesteld. Op basis van welke informatie worden de Kamervragen gesteld, welke fractie volgt welk dagblad en aan welke ministers stellen de fracties de vragen?
Dit rapport heeft als basis gediend voor het stuk Makke Leeuw, Brullend Lam, zoals verschenen in Vrij Nederland, 12 september 2009.
De oplag van de dagbladen in Nederland staan onder druk. Daar komt bij dat de reclame-inkomsten door de economische crisis drastisch teruglopen. Het einde van de krant in Nederland? Onderzoeksbureau Ruigrok|Netpanel, in opdracht van De Nederlandse Nieuwsmonitor onderzocht in hoeverre de Nederlander nog gehecht is aan de krant op de mat.
Afgelopen dinsdag presenteerde de commissie Brinkman haar advies over toekomst en innovatie in de dagbladsector. Op internet en in ingezonden brieven ging het debat meteen over een klein onderdeel van het advies namelijk de nieuwsheffing op internet. ‘Tegen’ was de allesoverheersende reactie. “Ik heb een abonnement op uw krant, dan betaal ik dubbel” was de teneur in de ingezonden brieven. Minister Plasterk was ze daarin overigens al voorgegaan. “Het collectieve falen van de hautaine krantensector belonen met een internetheffing is echt waanzin” reageerde de oprichter van website Geen Stijl en de internetters vielen hem massaal bij. Alle commotie ten spijt, is die heffing slechts bijzaak. Waar het echt om gaat is de vraag of we als samenleving kans zien om op de wat langere termijn een journalistieke infrastructuur in stand te houden die een kwalitatief hoogwaardige en pluriforme nieuwsvoorziening garandeert.
Lees het vervolg van het betoog dat Otto Scholten en Nel Ruigrok schreven in Trouw, 27 juni 2009.
Op 28 november 2007 titelde het Telegraaf “Provocerende film Wilders”.
Dit was het beginpunt van een uitgebreide berichtgeving over Geert Wilders en zijn anti-koran film. De aankodiging van de film leidde tot veel politieke en maatschappelijke bezorgdheid en discussie.
De Nederlandse Nieuwsmonitor analyseerde de volledige berichtgeving vanaf het eerste artikel in het Telegraaf tot twee weken nadat de film voor het eerste te zien was. Deze analyse richt zich op de hoveelheid van berichtgeving, de onderwerpen van discussie, wie kritiek uit op wie of wat en in hoverre de islam danwel Geert Wilders neer worden gezet als gevaar voor de samenleving.
Bekijk hier het volledige rapport.
For four months, the attention of Dutch newspapers was seized by a movie no one had seen. The movie in question was ‘Fitna’, a political pamphlet by Dutch right-wing politician and Islam critic Geert Wilders. His aim was to visualise the ‘threat’ of Islam, which, he claims, originates from the ‘rancorous’ and ‘violent’ texts within parts of the Koran. In the period between the announcement in November 2007 and 27 March 2008, the day Wilders made Fitna available on the Internet, the case evolved into a remarkable media event.
In our research we investigate how the Dutch press covered the thorny Fitna case, focusing on questions such as: the amount of attention, types of news, action-reaction chains on the level of news sources, the topics, which actors criticised which actors or issues, and to what extent Islam and Wilders were depicted as a threat to society.
Download the English summary of our report
Hoe een Chileense ex-lijfwacht een hype veroorzaakt rond het voorgenomen huwelijk van Prins Johan Friso en Mabel Wisse Smit, en minister-president Balkenende de publieke opinie (ongewild) doet kenteren. De media en Mabelgate…
Het onderzoeksproject De Nederlandse Nieuwsmonitor presenteerde dinsdag 18 december 2007 een onderzoek naar de rol van de media in de affaire Mabel Wisse Smit.
Download hier het volledige rapport of de samenvatting.